Bobby Fisher (αριστερά) και John Collins~~~~~~~~
Τα διεθνή μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν την Παρασκευή 17 Ιανουαρίου του 2008 το θάνατο του Bobby Fischer, για ορισμένους του μεγαλύτερου σκακιστή στην ιστορία. Για τις Ηνωμένες Πολιτείες (USA) ο Fischer ήταν ο Grandmaster που τερμάτισε τη παντοκρατορία της Σοβιετικής Ένωσης (USSR) στο σκάκι. Είναι επίσης ένας άνθρωπος που γεννήθηκε Εβραίος και Αμερικάνος, αλλά προτίμησε να πεθάνει Ισλανδός και αντισημίτης. Και αυτή εδώ είναι η ιστορία της ζωής του.
Ο Robert James “Bobby” Fischer γεννιέται στις 9 Μαρτίου του 1943 στο Michael Reese Hospital στο Chicago, Illinois. Όλοι συμφωνούν ότι η μητέρα του ήταν η Regina Wender γερμανό-εβραϊκής καταγωγής, γεννημένη στη Ελβετία (Switzerland) και μεγαλωμένη στο St. Louis, Missouri. Για τον πατέρα του όμως διατηρούμε ορισμένες επιφυλάξεις. Μπορεί να ήταν ο γερμανός βιοφυσικός Hans-Gerhardt Fischer τον οποίο η κυρία Wender παντρεύτηκε στη Μόσχα (Moscow, USSR) το 1933.* Αλλά… μπορεί και να μην ήταν, αυτό όμως δεν μας ενδιαφέρει.
Αυτό που μας ενδιαφέρει είναι ότι στην ηλικία των 6 ετών ο μικρός Bobby βούτηξε από την αδελφή του ένα φυλλάδιο με βασικές οδηγίες για το σκάκι το οποίο αυτή είχε βρει σε μια συσκευασία με γλυκά που είχε αγοράσει απ’ ένα μαγαζί το οποίο ήταν κάτω από το διαμέρισμα τους στο Brooklyn. Ο Bobby κάθισε μπροστά σε μια σκακιέρα και δε σηκώθηκε ποτέ ξανά. Ένα μήνα αργότερα, διάβασε το πρώτο του βιβλίο για το σκάκι. Για ένα χρόνο έπαιζε συνέχεια σκάκι μόνος του. Η μητέρα του τον στέλνει στο ψυχίατρο πιστεύοντας ότι έχει τρελαθεί, ο ψυχίατρος όμως της εξηγεί ότι το παιδί είναι ψυχικά υγιές. Τρομακτικά λάθος διάγνωση όπως θα διαπιστώσουμε μερικές δεκαετίας αργότερα. Παρ’ όλα αυτά μέχρι τον 1958 ο μικρός Bobby έχει κερδίσει το τίτλο του Grandmaster στο σκάκι, είναι μόλις 15 ετών και είναι ο νεαρότερος Grandmaster στη ιστορία.
Λίγο αργότερα θα παραστρατήσει ελαφρώς και θα σκεφτεί να εγκαταλείψει το σκάκι καθώς αποφασίζει να αναζητήσει το Θεό. Τον αναζητάει αρχικά στα ερτζιανά όπου ακούει έναν από τους διασημότερους ράδιο-ευαγγελιστές τον Herbert W. Armstrong, ιδρυτή της Worldwide Church of God (Παγκόσμιας Εκκλησίας του Θεού), στην εκπομπή The World Tomorrow (Ο Κόσμος Αύριο) που κάνει μαζί με το γιο του Garner Ted Armstrong. Ο Fisher έκανε δωρεά στη Worldwide Church of God το πόσο των $61,200 δολαρίων, από το χρηματικό έπαθλο που κέρδισε στο παγκόσμιο πρωτάθλημα του 1972. Ευτυχώς για την ανθρωπότητα και για το σκάκι, ο δρόμος του Bobby Fischer προς το Θεό είναι κλειστός λόγο έργων οδοποιίας. Το 1972 ήταν μια καταστροφική χρονιά για την εκκλησία του Armstrong, κάτι οι προφητείες που δε του κάθισαν, κάτι ο γιος του που βρέθηκε μπλεγμένος σε σεξουαλικά σκάνδαλα και ο νεαρός Fischer αποφασίζει να τον εγκαταλείψει και μαζί την θρησκεία. Να τα εγκαταλείψει για κάτι πιο σοβαρό όπως πιστεύει, για το σκάκι. Έχει έρθει όμως η εποχή για τον Fischer να γνωρίσει και τον ψυχρό πόλεμο.
Ο Bobby Fischer γκρέμισε τους μύθους δυο αυτοκρατοριών, της Σοβιετικής Ένωσης και των Ηνωμένων Πολιτειών. Έχουμε φτάσει στο έτος 1965 και ο Bobby θέλει να ταξιδέψει στην Havana (Αβάνα) για να λάβει μέρος στο Capablanca Memorial Tourna
ment, όπου Capablanca ήταν ο θρυλικός σκακιστής και διπλωμάτης της Κούβας (Cuba), ο επονομαζόμενος και Mozart της σκακιέρας. Ο Bobby όμως είχε ένα μικρό πρόβλημα, ως Αμερικάνος πολίτης σε μπορούσε να ταξιδέψει στη Κούβα** και έτσι έπαιξε τη παρτίδα στέλνοντας τηλεγραφήματα από το Marshall Chess Club στη New York και ήρθε δεύτερος πίσω από τον παγκόσμιο πρωταθλητή, τον σοβιετικό Vasily Smyslov. Για τον Bobby Fischer όμως η μεγάλη σκακιστική μάχη του ψυχρού πολέμου δεν θα έρθει στη Κούβα (Cuba), αλλά στην Ισλανδία (Iceland). Βρισκόμαστε πλέον στο 1972 και αν πιστέψουμε τα δελτία ειδήσεων της εποχής, αγαπημένο άθλημα των υπερδυνάμεων δεν είναι το σκάκι αλλά το πινγκ-πονγκ. Αμερικανοί παίχτες επιτραπέζιας αντισφαίρισης, μας λένε τα δελτία ειδήσεων της εποχής, μεταβαίνουν για πρώτη φορά στη Κίνα, λίγους μήνες αργότερα θα τους ακολουθήσει και ο Αμερικανός πρόεδρος Reagan Nixon στη πρώτη του επίσκεψη σε κομουνιστική υπερδύναμη. Την ίδια χρονιά ο Nixon θα επισκεφτεί και τη Μόσχα (Moscow) για να συναντήσει από κοντά τον Μπρέζνιεφ, λίγες χιλιάδες χιλιόμετρα μακρύτερα μεσουρανεί και η περίφημη Ostpolitik*** του δυτικογερμανού ηγέτη Willy Brandt, η προσπάθεια προσέγγισης δηλαδή με την ανατολική Γερμανία. Η πάγοι του ψυχρού πολέμου δείχνουν να σπάνε σε διπλωματικό επίπεδο. Η καχυποψία και η αντιπαράθεση παραμένει, και εκείνη τη χρονιά θέατρο επιχειρήσεων είναι μια σκακιέρα. Ο Bobby Fischer αισθάνεται έτοιμος να διεκδικήσει τον τίτλο του παγκόσμιου πρωταθλητή από τον σοβιετικό Boris Spassky. Μας τα εξηγούσε το ντοκιμαντέρ Anything To Win (τα πάντα για τη νίκη) «η αντιπαράθεση του ψυχρού πολέμου προσέδωσε τεράστιο ενδιαφέρον για τη παρτίδα, η Ισλανδία κέρδισε το δικαίωμα να φιλοξενήσει τον αγώνα προσφέροντας ως έπαθλο το ποσό των 125,000 δολαρίων, ο Bobby όμως δεν υπέγραψε το συμβόλαιο, χιλιάδες θεατές συγκεντρώθηκαν στο Reykjavik αλλά όταν ξεκίνησε η τελετή έναρξης έλειπε ένας άνθρωπος, ο παγκόσμιος πρωταθλητής Boris Spasskyήταν εκεί, ο αμερικανός πρέσβης και ο πρόεδρος της Ισλανδίας ήταν εκεί, και υπήρχε μόνο μια κενή καρέκλα, η καρέκλα του ανθρώπου που θα διεκδικούσε τον τίτλο και αυτός βρισκόταν στην Νέα Υόρκη διαπραγματευόμενος τη συμφωνία.» Ο πλανήτης περίμενε με κομμένη την ανάσα την απόφαση του Fischer, η Αμερική αναζητούσε τον ιππότη της που θα κατατρόπωνε τον κόκκινο καβαλάρης της Σοβιετικής Ένωσης (USSR), ο Bobby όμως αδιαφορούσε για αυτό το εθνικιστικό παραλήρημα, ήθελε απλός περισσότερα χρήματα, κυρίως όμως ήθελε να σπάσει να νεύρα των αντιπάλων του. Και τότε κάποιος προσφέρθηκε να μεσολαβήσει, ένας εύπορος φίλος του αθλήματος προσκάλεσε το Bobby, προσφέρθηκε να διπλασιάσει το έπαθλο, τον προκάλεσε ανοιχτά, είναι σαν αν του έλεγε, «έλα κότα, αν σε ενδιαφέρουν μόν
ο τα χρήματα έλα και παίξε για αυτά» και επειδή η Washington είχε πάρει την υπόθεση πολύ ζεστά, ο Bobby δέχτηκε και ένα μυστηριώδες τηλεφώνημα από το Λευκό Οίκο (White House), στην άλλη άκρη της γραμμής βρισκόταν ο Μακιαβέλι**** της διεθνούς διπλωματίας, ο διαβόητος Henry Kissinger, του τηλεφώνησε και του είπε, θέλουμε να πας στη Ισλανδία και να νικήσεις τους Ρώσους και τη Σοβιετική Ένωση. Όσοι πίστεψαν όμως ότι ένας διπλωματίσκος όπως ο Henry Kissinger θα μπορούσε να πείσει τόσο απλά τον Grandmaster Bobby Fischer, έκαναν λάθος. Ο Bobby πήγε στην αίθουσα και δε του άρεσε η σκακιέρα, έλεγε ότι το κοινό βρισκόταν πολύ κοντά στους σκακιστές, δε του άρεσε ούτε ο φωτισμός, δε του άρεσε τίποτα και απαίτησε να αλλάξουν όλα. 
Ο ψυχίατρος που είχε εξετάσει τον Fischer στην τρυφερή ηλικία των 6 ετών ίσως να είχε αναθεωρήσει τώρα τη διάγνωση του, η δύση είχε εναποθέσει της ελπίδες σε έναν τρελό και ήταν διατεθειμένη να του κάνει όλα τα χατίρια προκειμένου να τον δει να κουνά τα αναθεματισμένα πιόνια του. Οι διοργανωτές υποχώρησαν, οι κάμερες απομακρύνθηκαν, οι λάμπες αντικαταστάθηκαν, η θερμοκρασία του δωματίου άλλαξε και η μεγαλύτερη σκακιστική μάχη του ψυχρού πολέμου ξεκίνησε. Ο Fischer μετέτρεψε την αντιπαράθεση σε ψυχολογικό θρίλερ, έχασε τις πρώτες παρτίδες από τρομακτικές αβλεψίες, είχε κατορθώσει όμως το ακατόρθωτο, είχε κάνει τα νεύρα του αντιπάλου του κουρέλια και τότε αποφάσισε να τον εξαφανίσει από το σκακιστικό στερέωμα και τα κατάφερε. Η Σοβιετική σκακιστική παράδοση δεκαετιών είχε ηττηθεί για πρώτη φορά από έναν αμερικανό πολίτη.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες τον αποθέωσαν, σύντομα όμως επέστρεψαν στις καθημερινές ασχολίες τους, το American football και το Baseball, όπως έλεγε και ο ίδιος ο Bobby: «οι Ηνωμένες Πολιτείες στηρίζονται σε ψέματα και απάτες, κοιτάξτε τη προσέφερα εγώ στην Αμερική, κανένας δε προσέφερε περισσότερα από εμένα. Το 1972 όταν κέρδισα το παγκόσμιο πρωτάθλημα στο σκάκι, όλοι πίστευαν ότι στην Αμερική ξέρουν μόνο από American football και Baseball και εγώ άλλαξα αυτήν την εικόνα. Τότε τους ήμουν χρήσιμος λόγο του ψυχρού πολέμου, αλλά τώρα δε με χρειάζονται πια, ο ψυχρός πόλεμος τελείωσε και θέλουν να με εξαφανίσουν. Κλέβουν τα υπάρχοντα μου και με βάζουν στη φυλακή». Ένας νέος ψυχρός πόλεμος είχε ξεκινήσει, αυτή τη φορά μεταξύ του Fischer και των Ηνωμένων Πολιτειών. Η αντιπαράθεση θα φτάσει στα άκρα το 1992, ο Fischer θέλει να λάβει μέρος σε μια ακόμα διοργάνωση εναντίον του Spassky στην πρώην Γιουγκοσλαβία, η χώρα όμως βρίσκετε η υπό διεθνή απομόνωση, η Washington των ενημερώνει με επιστολή της ότι δε μπορεί να ταξιδέψει στο Βελιγράδι και αυτός απαντά δημοσίως κάπως έτσι: «Αυτή είναι απάντηση μου να μην υπερασπιστώ τον τίτλο μου….» και έφτυσε την επιστολή και ξεκίνησε για την πρώην Γιουγκοσλαβία. Οι Ηνωμένες Πολιτείες εκδίδουν ένταλμα σύλληψης και ο άνθρωπος που υπήρξε κάποτε ο μεγαλύτερος σκακιστής στο πλανήτη είναι πλέον ένας φυγάς. Κυρίως όμως είναι φανατικός πολέμιος τον Ηνωμένων Πολιτειών. Την 11η Σεπτεμβρίου του 2001 όταν όλα τα βλέμματα είναι στραμμένα στους δίδυμους πύργους και στο πεντάγωνο, ο Bobby δίνει μια συνέντευξη σε έναν ασήμαντο σταθμό στις Φιλιππίνες, πως αισθάνεστε για τις επιθέσεις στη Νέα Υόρκη τον ρωτά ο παρουσιαστής και αυτός απαντά χωρίς δεύτερη σκέψη: «Τα νέα είναι υπέροχα, ήρθε η ώρα για τις γαμημένες τις Ηνωμένες Πολιτείες να πληρώσουν, καιρός να ξεμπερδεύουμε μια και καλή με την Αμερική. Πριν από μερικούς μήνες άκουγα μια εκπομπή του BBC και μιλούσαν για τα φρικτά εγκλήματα των Ηνωμένων Πολιτειών, όλα όμως πληρώνονται κάποια στιγμή. Επικροτώ τις επιθέσεις, οι Ην. Πολιτείες και το Ισραήλ σφαγιάζουν τους Παλαιστίνιους εδώ και χρόνια και κανένας δε δίνει δεκάρα. Λέω λοιπόν στις Ην. Πολιτείες της Αμερικής να πάνε να γαμηθούν». Η συνέντευξη μετατρέπετε μέσα σε λίγα λεπτά σε ένα συνειρμικό παραλήρημα, ο Fischer εύχεται να γίνει πραξικόπημα στις Ην. Πολιτείες και καλεί τους Αμερικανούς στρατηγούς να σκοτώσουν όπως λέει εκατοντάδες χιλιάδες Εβραίους. Παρ’ όλα αυτά έχει και ορισμένες στιγμές διαύγειας: «βλέπουμε τελικά ότι Ην. Πολιτείες δεν είναι τόσο ισχυρές όσο πιστεύαμε, οι αεροπειρατείες αποτελούσαν μια τεράστια επιχείρηση στη οποία ίσως συμμετείχαν εκατοντάδες άτομα, και οι φοβερές Ην. Πολιτείες δεν ήξεραν τίποτα για αυτό;». Η συνέντευξη συνεχίζεται ως ένα δριμύ κατηγορώ εναντίων των Ην. Πολιτειών, ο Fischer ξεκινά από τη γενοκτονία των Ινδιάνων για να φτάσει μέχρι το τέλος του 2ου παγκόσμιου πολέμου: «κανένας δεν ενδιαφέρθηκε για του Ιάπωνες, πόσους εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους σκότωσαν οι Ην. Πολιτείες με τις ατομικές βόμβες και το δικαιολόγησαν με γελοία επιχειρήματα ότι έτσι δήθεν σώθηκαν ζωές εκατομμυρίων Αμερικανών, ενώ η Ιαπωνία (Japan) θα συνθηκολογούσε σε λίγες εβδομάδες οι μήνες». Τα πολιτικά του επιχειρήματα χάνονται όμως υπό το βάρος ενός απαράδεκτου αντισημιτισμού, ο Fischer θεωρεί ότι το Εβραϊκό λόμπι συνωμοτεί εναντίον του και ότι να λέει πλέον για τις Ην. Πολιτείες θεωρείτε ως μια ακόμη περιέργεια ενός σχιζοφρενή σκακιστή.
*Το ζευγάρι παντρεύτηκε το 1933 στη Μόσχα της Σοβιετικής Ένωσης, όπου η Wender σπούδαζε ιατρική στο Πρώτο Ινστιτούτο Ιατρικής Μόσχας (First Moscow Medical Institute). Αυτοί χώρισαν το 1945 όταν ο Bobby ήταν μόλις 2 ετών, και μεγάλωσε με τη μητέρα του και την μεγαλύτερη αδελφή του, Joan. Το 1948, η οικογένεια μετακόμισε στο Mobile, Arizona και στα επόμενα χρόνια εγκαταστάθηκαν στο Brooklyn, New York, όπου η Regina δούλεψε ως δασκάλα και νοσοκόμα. Το 2002 ένα άρθρο των Peter Nicholas και Clea Benson στη εφημερίδα The Philadelphia Inquirer δίλωνε ότι ο Paul Nemenyi, ένας Ούγγρο-Εβραίος φυσικός, ίσως ήταν ο βιολογικός πατέρας του Fischer. Το άρθρο εμπεριέχει μια αναφορά του FBI στην οποία αναφέρεται ότι η Regina Fischer επιστρέφει στις Ηνωμένες Πολιτείες (USA) το 1939, όταν ο Hans-Gerhardt Fischer ποτέ δεν μπήκε στις Ην. Πολιτείες, το γραφείο αλλοδαπών του είχε απαγορεύσει την είσοδο στη χώρα επειδή είχε κομουνιστικές συμπάθειες. Η Regina και ο Nemenyi είχαν δεσμό το 1942, και αυτός παρείχε διατροφή για το παιδί που γεννήθηκε ένα χρόνο μετά. Ο Nemenyi πέθανε το Μάτριο του 1952.
**Οι Αμερικάνοι πολίτες δεν έχουν δικαίωμα να ταξιδεύουν στη Κούβα το 1965. Ο Fischer είχε ταξιδέψει στη Κούβα για να παίξει σκάκι σε επίπεδο νέων, πριν ο Fidel Castro ανεβεί στη εξουσία το 1959.
*** Το Ostpolitik περιγράφει την πολιτική αρχή «αλλαγή μέσω της συνδιαλλαγής», όπως εκφράστηκε με λόγια από τον Egon Bahr το 1963, από την προσπάθεια του Willy Brandt, Καγκελάριου της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Δυτικής Γερμανίας, για να ομαλοποιήσει τις σχέσεις της χώρας του με τα ανατολικό-ευρωπαϊκά έθνη μεταξύ άλλων και της Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας ή Ανατολικής Γερμανίας.
**** Μακιαβέλι (Niccolò di Bernardo dei Machiavelli, 1469-1527) ιταλός διπλωμάτης, πολιτικός στοχαστής και συγγραφέας, φτωχός απόγονος ευγενούς οικογένειας. Είναι πολλοί εκείνοι που τον θεωρούν πατέρα της σύγχρονης πολιτικής επιστήμης και επίσης αρκετοί εκείνοι που τον χαρακτηρίζουν απλά κυνικό, διεφθαρμένο και αυταρχικό. Χαρακτηρίστηκε ανεπιθύμητος από τους δημοκράτες.
