Einstein, go home!!!

“…από την ειδική θεωρία της σχετικότητας προκύπτει ότι η ύλη και η ενέργεια αποτελούν διαφορετικές εκφάνσεις του ίδιου πράγματος, κάτι που δύσκολα μπορεί να συλλάβει ο κοινός νους.”

Αυτά είχε δηλώσει πριν μερικές δεκαετίες ο θείος Αλβέρτος, ο Albert Einstein φτασμένος επιστήμων πια είχε ολόκληρη την ανθρωπότητα να κρέμεται από τα χείλι του. Τα πανεπιστήμια έκανα ουρές για να τον φιλοξενήσουν, το αντιπολεμικό κίνημα τον αποθέωνε, το FBI τον παρακολουθούσε για τις ιδέες του.

Τα ερώτημα που θέτονται είναι: θα τα κατάφερνε σήμερα ο θείος Αλβέρτος ; θα έβρισκε δουλεία σε κάποιο πανεπιστήμιο ; θα ανακάλυπτε την ειδική και τη γενική θεωρεία της σχετικότητας ;
Για να απαντήσουμε θα πρέπει να γυρίσουμε έναν αιώνα πίσω, στο 1908. Ο ήρωας μας είναι ακόμη φτωχός, ένας μικρός υπαλληλάκος σε ένα γραφείο ευρεσιτεχνιών της Γενεύης, είναι δυσλεκτικός, διαβάζει φιλοσοφία και ακούει Μότσαρτ. Εκείνα τα χρόνια επιχειρεί να καταλάβει γιατί ο ουρανός είναι μπλε, και τα καταφέρνει αναλύοντας το μήκος κύματος της ηλιακής ακτινοβολίας που διαπερνά την γήινη ατμόσφαιρα. Και το ερώτημα επανέρχεται πιεστικά, υπάρχει κάποιο μεγάλο ιδιωτικό πανεπιστήμιο του σήμερα που θα προσλάμβανε έναν φιλοσοφούντα, δυσλεκτικό που αναρωτιέται γιατί ο ουρανός είναι μπλε ; Η απάντηση είναι προφανώς, όχι. Κι όμως τα πανεπιστήμια των αρχών του περασμένου αιώνα υποδέχτηκαν αυτή την αχτένιστη ιδιοφυΐα. Και από τη στιγμή που ένας επιστήμονας έμπαινε σε ένα μεγάλο πανεπιστήμιο είχε την ελευθερία να ασχοληθεί με ότι αυτός θεωρούσε σημαντικό. Ρωτήσαμε τον Βρετανό πανεπιστημιακό Άλεξ Καλλίνικος, επικεφαλής του τμήματος ευρωπαϊκών σπουδών στο King’s College, τι ακριβώς έπαιζε με τον Αϊνστάιν ; “Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο Αϊνστάιν ήταν ένας υπάλληλος σε ένα γραφείο ευρεσιτεχνιών της Γενεύης όταν παρουσίασε τις έρευνες του που ανέτρεψαν τη φυσική στις αρχές του περασμένου αιώνα. Όταν έγραφε τις εργασίες του δε το έκανε για να πάρει δικαιώματα ευρεσιτεχνίας, ήταν αυτοσκοπός τον να επιλύσει συγκεκριμένα προβλήματα.” Ο Άλεξ Καλλίνικος / Alex Callinicos είναι ο συγγραφέας του βιβλίου Universities in a Neoliberal World / Πανεπιστήμια σε ένα νεοφιλελεύθερο κόσμο. Το παράδειγμα του Αϊνστάιν που χρησιμοποιεί και αυτός δεν είναι καθόλου τυχαίο. Ο Καλλίνικος πιστεύει ότι στα σύγχρονα εμπορευματοποιημένα πανεπιστήμια δεν υπάρχει θέση για την θεωρητική έρευνα που μας χάρισε ο Αϊνστάιν. “Ένα από τα πλεονεκτήματα των παραδοσιακών πανεπιστημίων ήταν το ιδεώδες της αυτοτέλειας των πανεπιστημιακών. Καθένας μπορούσε να ασχοληθεί με ότι πραγματικά των ενδιέφερε. Αν αυτό που ανακάλυπτε στην εργασίας του είχε πρακτικό αποτέλεσμα, ήταν μια παράπλευρη ωφέλεια. Εάν η έρευνα συνδέεται όλο και περισσότερο με πρακτικά και εμπορικά κίνητρα, η θεωρητική έρευνα θα περάσει στο περιθώριο. Αυτό θα είναι καταστροφικό για την κοινωνία, γιατί η θεωρητική έρευνα είναι η βάση της κριτικής σκέψης, την οποία χρειαζόμαστε σήμερα περισσότερο από ποτέ.”

Τι θα συνέβαινε σήμερα εάν ένας θεωρητικός επιστήμονας όπως ο Albert Einstein έφτανε τελικά σε ένα πανεπιστήμιο, πιθανότατα θα του ζητούσαν να συνδέσει τις έρευνες του με κάποια ιδιωτική εταιρία προκειμένου το πανεπιστήμιο να εξασφαλίσει χορηγία. Ακόμη χειρότερα θα του πρότειναν να ανοίξει τη δική του εταιρία, να φτιάξει μια από τις λεγόμενες spin-off επιχειρήσεις. Τέλος θα τον ανάγκαζαν να κατοχυρώσει την θεωρία της σχετικότητας με μια πατέντα. Με ένα καλό δικηγορικό γραφείο ίσως να καταφέρνανε να κατοχύρωναν και το χρώμα του ουρανού. Το πρόβλημα με αυτά τα πανεπιστήμια – επιχειρήσεις είναι ότι κανένα δε θα ζητούσε από τον Αϊνστάιν να ασχοληθεί με τη θεωρία της σχετικότητας γιατί δε θα ήξεραν τι είναι και κυρίως δε θα ήξεραν πώς να βγάλουν χρήματα από αυτήν. Εδώ όμως κάνουν και το μεγαλύτερο λάθος, η γενική και η ειδική θεωρία της σχετικότητας έχουν και τεράστιες πρακτικές εφαρμογές. Χρησίμευσαν λόγου χάρη στις δορυφορικές τηλεπικοινωνίες. Οι εταιρίες δεν θα είχαν όλα αυτά τα οφέλη που προκύπτουν από την πρόοδο της επιστήμης γιατί πολύ απλά σκέπτονται ως εταιρίες, βλέπουν μόνο το άμεσο κέρδος και δε καταλαβαίνουν ότι τα φράγκα μπορεί να κρύβονται ακόμη και στη θεωρητική έρευνα. Μήπως αυτό σημαίνει ότι το υπάρχον σύστημα δεν είναι πλέον μια δύναμη προόδου, αλλά βάζει φρένο στις δυνατότητες της επιστήμης ;

Σε ένα παλιό κείμενο για την εκπαίδευση εκείνου του αχτένιστου καθηγητή, να δεις πως τον λένε….Α! ναι, Albert Einstein : “ο ανεξέλεγκτος ανταγωνισμός προκαλεί τεράστια σπατάλη εργασίας ενώ καταρρακώνει τη συνείδηση του ατόμου. Νομίζω ότι αυτό είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα του καπιταλισμού. Το εκπαιδευτικό μας σύστημα πάσχει από αυτή την ασθένεια, ενσταλάζουν στους μαθητές μια ακραία μορφή ανταγωνιστικής συμπεριφοράς. Οι φοιτητές εκπαιδεύονται να λατρεύουν σαν πλεονεξία την επιτυχία, έτσι προετοιμάζονται για τη καριέρα τους. Είμαι πεπεισμένος ότι ο μόνος τρόπος για να ξεπεράσουμε αυτή τη φαυλότητα είναι η δημιουργία μιας σοσιαλιστικής οικονομίας σε συνδυασμό με ένα εκπαιδευτικό σύστημα που θα εξυπηρετεί κοινωνικές ανάγκες.”
Ουπς!!!! …..Αυτά παθαίνεις αν ψαχουλεύεις παλιά κείμενα του Αϊνστάιν που η επίσημη ιστορία επιχειρεί να αποσιωπήσει. Μαθαίνεις ότι ο Αλβέρτος δεν ήθελε ένα ανταγωνιστικό πανεπιστήμιο και κυρίως ήθελε ένα άλλο οικονομικό σύστημα.

Ξέρετε κάτι κύριε Αϊνστάιν…. να πάτε στο διάολο. Δε θέλουμε σύγχρονους Αϊνστάιν, δε θέλουμε ανθρώπους που να σκέφτονται και να υπηρετούν την επιστήμη, δε θέλουμε ανακαλύψεις που δε μπορούν να πατενταριστούν εύκολα και δεν αγοράζονται από εταιρίες. Θέλουμε ερευνητές που να εργάζονται για λογαριασμό πολυεθνικών, θέλουμε ανταγωνιστικούς φοιτητές, θέλουμε μέτρια μυαλά που δεν θα αμφισβητούν αυτό που τους δίνουμε και δε θα ζητούν περισσότερα. Και αν δε καταλαβαίνουμε μερικά πράγματα για το σύμπαν και τον κόσμο γύρω μας, δε χάθηκε και ο κόσμος, για αυτό έχουμε την θρησκεία. Στο δικό μας κόσμο και στα δικά μας πανεπιστήμια κύριε Αϊνστάιν δεν υπάρχει θέση για εσάς.